पहिला भाग वाचा इथे पहिला दिवस
दिवस पाचवा : १५ जून २०२६
५. बॉस्फोरसची सामुद्रधुनी आणि खरेदी
अजूनही परवाचे थोडे कलिंगड उरलेच होते. त्यातले थोडे खाऊन उरलेले हॉटेलजवळ असलेल्या फ्रुटस्टॉलवाल्याला ते देऊन टाकले. आजचा दिवस खरेदीचा होता. कालच हवी असलेली दुकाने गुगलवर मॅप करून ठेवली होती. ऊन चांगलेच मी म्हणत होते.
तक्सीम चौकापासून पार्कच्या बाजूने उत्तरेकडे चालत "निशांताशी" (Nişantaşı) या भागात पोचलो. हा नावाप्रमाणेच शांत अगदी प्रसन्न, निवांत रेसिडेन्शियल भाग आहे, इथे यायला ट्रॅमची गरजच पडली नाही. इथे "अटेलिये रेबुल" (Atelier Rebul) आणि "पाशाबाहचे" (Paşabahçe) ही दोन्ही प्रसिद्ध दुकाने तेश्वीकिये कॅडेसी (Teşvikiye Caddesi) याच रस्त्यावर, एकमेकांपासून जेमतेम पन्नास मीटरवर आहेत. दोन्ही दुकानांत जायचे असल्यामुळे हा रस्ता मी निवडला होता.
अटेलिये रेबुल ही मुळात सन १८९५ मध्ये "ज्याँ सेझार रेबूल" नावाच्या एका फ्रेंच औषधविक्रेत्याने इस्तंबूलमध्ये थाटलेली एक फार्मसी होती. "ग्रांद फार्मासी पॅरिझिएन", जुन्या "रू द पेरा" रस्त्यावर (आजचा इस्तिक्लाल अव्हेन्यू) आहे. सन १९३८ साली त्यांनी काढलेले "रेबुल लाव्हांदा" हे लॅव्हेंडर कोलोन(अत्तर) इतके लोकप्रिय झाले की ते इस्तंबूलमधल्या सभ्य गृहस्थांची जणू ओळखच बनले. आजही जुन्या पिढीतल्या तुर्की लोकांसाठी ते अत्तर म्हणजे नॉस्टॅल्जिया आहे. पुढे रेबूलच्या तरुण विद्यार्थ्याने, केमाल मुदेरिसोग्लूने ही फार्मसी चालवली, आणि सन २०१३ मध्ये त्याच्याच कुटुंबाने या वारशातून "अटेलिये रेबुल" हा आधुनिक परफ्यूम-कॉस्मेटिक ब्रँड उभा केला. इथून मी दोन अत्तरे घेतली. एक माझ्यासाठी आणि एक माझा फ्लॅटमेट कार्लो साठी. जे अत्तर मी घेतलं, त्याला तब्बल सव्वाशे वर्षांची परंपरा आहे.
"पाशाबाहचे" हा काचसामानाच्या वस्तूंचा प्रसिद्ध ब्रँड ! याचा इतिहास पण रंजक आहे. सन १९३५ साली, खुद्द अतातुर्कांच्या आदेशावरून (तुर्कीचे पहिले राष्ट्रपती), तुर्कस्तानला स्वतःचा काचउद्योग असावा म्हणून "इश बँक" या बँकेने बॉस्फोरसच्या काठावरच्या "पाशाबाहचे" नावाच्या एका छोट्या गावात एक काच-कारखाना उभारला. त्या गावाचं नावच काचेच्या भट्ट्यांसाठी प्रसिद्ध होतं, आणि "पाशाबाहचे" या नावाचा अर्थच आहे "पाशाची बाग"! पुढे सन १९५७ पासून त्यांची स्वतंत्र किरकोळ दुकाने सुरू झाली, आणि आता ऑटोमन काचकलेपासून प्रेरित डिझाईन्स घेऊन हा ब्रँड जगभर पोचला आहे. माझे शेजारी जॉर्जी आणि लाना जे लवकरच लग्न करणार होते त्यांच्यासाठी या दुकानातून कप-बशा घेतल्या. त्या कप-बश्यांमागेही एक राष्ट्रनिर्मितीची गोष्ट आणि स्वदेशी अभिमानाची गोष्ट दडलेली होती आणि कदाचित म्हणूनच नवीन लग्न झालेल्या जोडप्याला "पाशाबाहचे" मधून क्रॉकरी देण्याचा प्रघात टर्कीमध्ये आहे.
खरेदी करून परत हॉटेलवर आलो. (Pestemal) "पेष्टेमाल" नावाच्या टर्किश टॉवेलसाठी पुन्हा निघालो. पुण्यात ज्याला "टर्किश टॉवेल" म्हटले जाते तसा तो मुळीच दिसत अथवा जाणवत नाही.
निळ्या मशिदीजवळच्या "आरस्ता" बाजारात जायचे होते. यावेळी बस + ट्रॅमने गेलो. हा "आरस्ता" बाजार म्हणजे सतराव्या शतकात, निळ्या मशिदीच्याच संकुलाचा भाग म्हणून बांधलेली एक छोटी, रांगेत दुकाने असलेली बाजारपेठ. पूर्वी इथे ऑटोमन घोडदळाचे (सिपाही) जिन्नस, खोगीर वगैरे विकले जात, त्यामुळे याला "सिपाही चार्शिसी" असेही म्हणत. इथल्या दुकानांच्या भाड्याच्या पैशातूनच निळ्या मशिदीची देखभाल केली जायची.
"जेनिफर हमाम" हे दुकान शोधायला तसा वेळ गेला. हातमागावर बनवलेले कापसाचे टॉवेल, रोब विकणारे हे एक विशेष (प्रसिद्ध) दुकान आहे. मी एक बाळाला गुंडाळायचा एक गुलाबी पंचा घेतला (हसन-हाना च्या नुकत्याच जन्मलेल्या मुलीसाठी). स्वतःसाठी एक बदामी (पीच) रंगाचा बाथरोब सुद्धा घेतला.
अनेक विक्रेते "Brother" म्हणून मला मामा बनवू पहात होते. आपणहून चहा, टर्किश डिलाईट चवीसाठी देत होते. एकाने तर फुलांचा चहा, हर्बल टी वगैरे म्हणत चक्क कोरडी फुले (निर्माल्य) दाखवली. आता नदीत फेकण्यापेक्षा त्यांचा असा उपयोग केलेला बरा असे वाटून गेले. निर्माल्य म्हणजे काय हे त्या विक्रेत्याला समजावण्याच्या फंदात मी पडलो नाही. बाजारात काहीजण माझ्याबरोबर चालत चालत गप्पा मारायला आपल्यासारखे दाखवत होते , नंतर हळूच "हे माझं दुकान, let me spend your money" असे विनोद करत होते.
 |
| पूजेचे निर्माल्य चहा म्हणून विक्रीला ! |
खरेदी उरकल्यावर त्याच परिसरात एका ठिकाणी जेवायला थांबलो. चिंचेचे सरबत, फलाफल, सॅलड असं मस्त जेवण झालं.
निवांत चालत "एमिनोनू" फेरी टर्मिनलपर्यंत गेलो. बॉस्फोरस सामुद्रधुनीची सहल बुक केली. ती केवळ १ तासाची होती. फेरीतून सूर्यास्त बघायला मिळेल असे वाटले होते, पण फक्त चमचमणारे पाणी, मशिदी आणि शहराचे "उस्कुदार" सारखे भाग (लांबून) पाहता आले.
या फेरीमधे फेरीवाल्यांची रेलचेल होती. चहा, आईस्क्रिम, कणीस विकणारे सीगल्सच्या सातत्याने घिरट्या घालत होते. पोपट अंगा-खांद्यावर ठेवून फोटो काढून देणारे उच्छाद आणत होते. फेरीचा अनुभव चांगला होता, पण out of the world नव्हता. golden hour मधे दिसणाऱ्या मशिदी उठावदार दिसत होत्या.
फेरी संपल्यावर गालाता पुलावरून सूर्यास्त पाहिला.
 |
| गालाता पुलावरून दिसलेला सूर्यास्त |
मेट्रोने ताकसीम चौकात आलो. घरी खरेदीची पिशवी टाकून जेवायला बाहेर पडलो. बुरेक (एक प्रकारचे टर्किश पॅटिस), फ्रेश ज्यूस खाल्ल्यावर ताक्सिम चौकात आईस्क्रीम पार्लर पाहिले जिथे मजेशीर टुरिस्ट ट्रॅप बघायला मिळाला. कसरती करत आईस्क्रीमचा कोन देणारा पार्लरवाला चांगलीच वाहवा मिळवत होता.
हे "माराश दोंदुर्मा" (Maraş Dondurma) नावाचं खास टर्किश आईस्क्रीम असतं, जे सालेप (एका रानटी ऑर्किडच्या मुळापासून बनवलेलं पीठ) आणि मस्तिक (एका झाडाच्या डिंकासारख्या राळेपासून बनवलेला घटक) घालून बनवलेलं असतं त्यामुळेच ते इतकं चिकट, लवचिक आणि न वितळणारं असतं की चमच्याऐवजी सुरी-काट्यानेही खावं लागेल! एकोणिसाव्या शतकाच्या मध्यापासूनच हे आईस्क्रीमवाले गिऱ्हाइकाला कोन हातात द्यायला अशी चालढकल/नाटकं करायची परंपरा चालवत आले आहेत. ती फक्त गिऱ्हाईक आकर्षित करायची एक खास "शोमनशिप" आहे, त्यामागे कुठली खोल परंपरा नाही, पण गंमत म्हणून ती पिढ्यानपिढ्या टिकून आहे.
तिथे मनोरंजन करून घेत सुमार दर्जाचे टर्किश आईस्क्रीम खाल्ले आणि आपणहून त्या पार्लरमधे ट्रॅप झालो.
चार दिवसांपूर्वी फक्त ढगाळ Amsterdam पासून पळ काढायचा म्हणून निघालेली ही ट्रिप. कुठे चेरी-आर्टीचोकच्या केक पासून ते हमामातल्या गुदगुल्यांपर्यंत, कुठे हाजिया सोफियाच्या घुमटाखालच्या जुन्या कथांपासून ते या आईस्क्रीमवाल्याच्या नाटकांपर्यंत येऊन पोहोचली होती.... सगळं काही "अनपेक्षित" याच एका शब्दात मावणारं ठरेल. एकही लँडमार्क बघून "वाह!" असं वाटलं नाही, पण डाळिंबाचे ज्यूस, "Brother" म्हणत जवळ येणारे विक्रेते, आणि हमाम मधील मालिश या गोष्टी कायम लक्षात राहतील. इस्तंबूल शहराने स्मारकांपेक्षा शहर म्हणून असणाऱ्या व्यक्तिमत्वाने जास्त भुरळ घातली, हे नक्की. युरोप आणि आशिया यांचा विजोड संगम असणारे हे शहर पुन्हा पुन्हा यावेसे वाटेल असेच आहे !
(समाप्त)
पहिला भाग वाचा इथे पहिला दिवस
